Brak zapłaty za towary dostarczone za granicę – jak się zabezpieczyć?

Rozpoczynając współpracę z kontrahentem zagranicznym, przedsiębiorcy negocjują szereg warunków na jakich ma ona przebiegać. Kontrahenci ustalają:

• co ma być przedmiotem umowy,
• jak ma on być wykonany,
• na kiedy,
• na jakich warunkach ma przebiegać dostawa
• i jaka ma być wysokość należnego na ich rzecz wynagrodzenia.

Po dostarczeniu towarów do zagranicznego kontrahenta zdarza się jednak, że nie płaci on należności wynikającej z zawartej pomiędzy stronami umowy.

W obrocie krajowym przedsiębiorcy są przyzwyczajeni, że brak zapłaty za dostarczone towary, który nie ma żadnych, uzasadnionych podstaw skończy się w sądzie, a jeśli sprawa nie jest nadmiernie skomplikowana, postępowanie powinno przebiegać dość sprawnie. W tym wypadku towary zostały jednak dostarczone za granicę. Pojawia się zatem słuszne pytanie – przed jakim sądem można pozwać kontrahenta-kupującego, który jest podmiotem zagranicznym i który nie zapłacił za zamówione towary?

Aby odpowiedzieć sobie na to pytanie, konieczna jest analiza treści zawartej pomiędzy stronami umowy, w tym jej przedmiotu, a także międzynarodowych aktów prawnych, w tym unijnych rozporządzeń.

W stosunkach prawnych w obrębie Unii Europejskiej zastosowanie znajdzie tu rozporządzenie Bruksela I bis, czyli rozporządzenie nr 1215/2012. W przypadku umów sprzedaży rozporządzenie to wskazuje, że właściwym do rozpoznania sporu pomiędzy stronami będzie sąd państwa, do którego towary zostały lub miały zostać dostarczone. W praktyce jest to zatem najczęściej sąd państwa właściwego ze względu na siedzibę kontrahenta–kupującego.

Tak.

1. Zawrzeć ważną umowę jurysdykcyjną, na podstawie której sądem właściwym do rozpoznania ewentualnego sporu, jaki może wyniknąć z umowy, jest sąd polski (lub sąd innego, preferowanego państwa).
2. Umieścić klauzulę jurysdykcyjną w stosowanych przez sprzedającego Ogólnych Warunkach Umownych, a następnie uzyskać skuteczną akceptację ww. warunków przez kontrahenta.
3. Uzyskać pewność co wynika z przepisów obowiązującego prawa dla danego stosunku umownego i czy nie przewidują one korzystnego rozwiązania jurysdykcyjnego nawet w przypadku braku zawarcia pomiędzy stronami umowy dotyczącej właściwości sądów danego państwa do rozpoznania mogącego wyniknąć pomiędzy nimi sporu.

Zawarcie umowy jurysdykcyjnej w konkretnym przypadku jest zależne od siły negocjacyjnej posiadanej przez danego przedsiębiorcę. W przeważającej większości przypadków strona umowy, która posiada silniejszą pozycję negocjacyjną, wywalczy dla siebie korzystne rozwiązanie jurysdykcyjne. Nawet jeśli w przypadku danego kontraktu nie uda się uzyskać rozwiązania pozwalającego na prowadzenie sporu przed preferowanym sądem, warto wiedzieć, co wynika z zawartej umowy i jaki sąd będzie dla niego właściwy. Jeśli będzie to sąd kontrahenta, możliwe jest przecież zastosowanie innego rodzaju zabezpieczeń przed ryzykiem związanym z brakiem płatności, jak choćby większej wysokości przedpłata na poczet danego zamówienia.

Najistotniejsze jest zatem, aby przedsiębiorca znał swoją sytuację prawną.

Joanna Lubecka
adwokat